Ôm Sách

Cách nói với con về cái chết: Trẻ 2–6 tuổi mất người thân hoặc thú cưng, bố mẹ đồng hành thế nào?

Ông bà trong nhà vừa mất, hay chú chó, cô mèo gắn bó bao năm vừa ra đi. Chính người lớn còn đang đau lòng, lại phải nghĩ xem nên nói với con thế nào. Nhiều bố mẹ băn khoăn: con còn nhỏ thế, liệu có hiểu không? Có làm con sợ không?

Nói với con về cái chết? — Mất người thân, thú cưng: 6 điều nên làm

Thật ra, trẻ 2–6 tuổi tuy chưa hiểu hết về cái chết, nhưng con cảm nhận được không khí trong nhà đã khác đi. Nói thật với con bằng những lời con hiểu được, rồi ở bên giúp con từ từ đón nhận, thường khiến con yên lòng hơn là giấu con. Bài viết này tổng hợp vài cách làm nhẹ nhàng, dành cho những gia đình đang trải qua quãng thời gian này.

Trẻ hiểu về "cái chết" như thế nào?

  • Chưa hiểu "sẽ không quay lại": Trẻ nhỏ có thể nghĩ qua đời giống như đi đâu đó, vài hôm sẽ về, nên cứ hỏi đi hỏi lại "Bao giờ ông về ạ?"
  • Hỏi đi hỏi lại cùng một câu: Không phải con không hiểu, mà con đang dùng cách hỏi lại để từ từ hiểu chuyện này.
  • Có thể nghĩ là lỗi của mình: Đôi khi con nghĩ "Có phải tại con không ngoan không?", con cần người lớn nói rõ rằng không phải vậy.
  • Buồn theo cách khác người lớn: Con có thể vừa khóc xong đã chạy đi chơi. Điều này rất thường gặp, không có nghĩa là con không quan tâm.
  • Có thể lo lắng cho những người thân khác: Có bé bắt đầu hỏi "Bố cũng sẽ chết ạ?", "Thế ai sẽ chăm con?"

Bố mẹ có thể đồng hành thế nào? 6 điều có thể làm

1. Nói bằng những lời đơn giản, đúng sự thật

Bố mẹ có thể nói: "Bà ngoại bị ốm rất nặng, cơ thể bà đã ngừng hoạt động rồi. Bà không thở nữa, cũng không còn đau nữa. Mình sẽ không gặp lại bà được nữa." Câu ngắn, rõ ràng là đủ. Nguyên nhân chỉ cần nói một câu, ví dụ "bà bị ốm rất nặng", như vậy con sẽ ít nghĩ là lỗi của mình hơn. Khi nói, hãy ôm con, hoặc cho con ngồi cạnh mình.

2. Tránh những cách nói như "ngủ rồi", "đi xa rồi"

Những câu này vốn để con đỡ buồn, nhưng có thể khiến con sợ đi ngủ, hoặc cứ ngóng chờ người đó trở về. Nếu gia đình có cách nói theo tôn giáo hay tín ngưỡng riêng, bố mẹ có thể nói cùng với những sự thật như "cơ thể không cử động nữa, sẽ không quay về nữa".

3. Con hỏi thì trả lời thật lòng; không biết thì cứ nói không biết

Con có thể hỏi những câu rất thẳng, như "Chết rồi có lạnh không?". Bố mẹ có thể trả lời bằng giọng bình tĩnh. Gặp câu chính mình cũng không trả lời được, nói "Cái này mẹ cũng không biết, mình cùng nghĩ nhé" cũng không sao. Con hỏi bao nhiêu lần, cứ kiên nhẫn trả lời bấy nhiêu lần.

4. Cho con biết: không phải lỗi của con, con sẽ được chăm sóc chu đáo

Hãy nói rõ với con rằng người thân hay thú cưng qua đời không phải vì con đã làm gì. Nếu con lo cho những người thân khác, có thể nói "Bố mẹ sẽ giữ gìn sức khỏe, và sẽ chăm sóc con thật tốt" để con yên tâm.

5. Người lớn được phép buồn, và cũng để con nói ra nỗi buồn

Bố mẹ khóc trước mặt con là được, có thể nói "Mẹ nhớ bà ngoại lắm, nên mẹ hơi buồn". Những lúc thật sự quá suy sụp, có thể nhờ người lớn khác ở bên con một lúc. Con sẽ học được rằng buồn là chuyện bình thường, có thể nói ra. Khi con không muốn nói, con cũng có thể bày tỏ qua vẽ tranh hay chơi đóng vai với thú bông.

6. Giữ nếp sinh hoạt hằng ngày, và tìm cách cùng nhau tưởng nhớ

Ăn cơm, đi học, đọc truyện trước khi ngủ, cố gắng giữ nhịp như bình thường. Nếp sinh hoạt quen thuộc giúp con cảm thấy thế giới vẫn bình yên. Cả nhà cũng có thể cùng làm vài việc nhỏ để tưởng nhớ: xem ảnh, kể lại những kỷ niệm xưa, vẽ một tấm thiệp, trồng một cây nhỏ.

Sách tranh giúp trò chuyện với con về chia tay

Với những câu chuyện như thế này, bố mẹ nên tự đọc trước một lượt, rồi tùy tình hình của con mà quyết định khi nào đọc, có đọc hay không. Nếu con còn nhỏ, có thể vừa đọc vừa kể lại bằng lời đơn giản hơn:

  • Pipi đã thành ngôi sao (4–5 tuổi): Chó Pipi qua đời. Bạn nhỏ buồn, nhớ những kỷ niệm và trồng một cây để tưởng nhớ.
  • Tạm Biệt Nhé, Buddy Già (5–6 tuổi): Buddy lớn tuổi hơn Emma, chú đi ngày càng chậm; Emma đưa chú đi dạo lần cuối, và sau khi Buddy mất, bé giữ từng kỷ niệm về chú dưới gốc cây táo trong sân.
  • Mũ Len Của Bà (5–6 tuổi): Bà qua đời, để lại chiếc mũ đan cho cháu. Đội mũ là nhớ bà.
  • Bài hát của bà vẫn còn (5–6 tuổi): Mỗi tối bà ngoại đều hát cùng một bài để ru Thando ngủ. Bà ngoại ốm nặng rồi qua đời, nhà yên ắng lạ lùng, Thando không muốn nghe bài hát ấy nữa; cho đến khi em gái đêm nào cũng khóc quấy, cậu mới khẽ khàng hát câu đầu tiên bằng giai điệu của bà.
  • Lời chia tay Ông Sắt (5–6 tuổi): Chú robot khổng lồ già đã ở bên Yuyu từ nhỏ sắp nghỉ hưu. Yuyu học cách nói lời chia tay. (Cuốn này không nói về sự qua đời, phù hợp với những bé chưa trải qua mất mát, để trò chuyện trước về chuyện "nói lời tạm biệt".)

Xem thêm sách ở chủ đề "Mất mát và chia tay".

Câu hỏi thường gặp

Có nên cho con đi dự đám tang không?

Không có câu trả lời chuẩn, bố mẹ có thể cân nhắc theo tuổi, tính cách và mong muốn của con. Nếu cho con đi, hãy giải thích trước cho con biết sẽ thấy những gì, mọi người có thể sẽ khóc, và nhờ một người lớn thân quen, tâm lý vững vàng chuyên ở bên con; khi con muốn về thì có thể về trước. Cũng có thể để con làm một việc nhỏ, như đặt một bông hoa. Nếu con không muốn đi, con có thể chào tạm biệt ở nhà bằng cách vẽ thiệp hay nói vài lời.

Thú cưng mất rồi, có nên nuôi con khác ngay không?

Không cần vội. Hãy cho con và cả nhà thời gian để nhớ thương bé thú cưng cũ. Nếu vội dùng thú cưng mới để "thay thế", con có thể cảm thấy mình không được phép buồn. Đợi cả nhà sẵn sàng rồi bàn cũng chưa muộn.

Con sẽ buồn bao lâu? Khi nào nên tìm đến chuyên gia?

Mỗi bé mỗi khác. Nỗi nhớ có thể quay lại vào dịp lễ Tết, sinh nhật hay ở một nơi quen thuộc nào đó, điều này đều bình thường. Nếu sau một thời gian, con vẫn kéo dài tình trạng ngủ không ngon, ăn không được, luôn rất sợ bản thân hoặc người thân sẽ chết, quay lại những hành vi như hồi nhỏ hơn mà mãi không cải thiện, hoặc ban ngày không thể chơi, đi học như bình thường được nữa, bố mẹ nên trao đổi với bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em. Nếu con nói những câu như muốn làm hại bản thân, muốn đi theo người đã mất, hãy đưa con đi khám càng sớm càng tốt. Nếu chính người lớn cũng đang rất vất vả, bố mẹ cũng có thể tìm sự hỗ trợ.

Tài liệu tham khảo


Những lúc nhớ thương, mình có thể cùng con đọc một câu chuyện, chậm rãi nói ra những điều trong lòng. Ôm Sách có hơn 600 cuốn sách tranh cho trẻ 2–6 tuổi, phân theo độ tuổi. Khi con đã sẵn sàng, bố mẹ có thể tùy tình hình của con mà chọn một cuốn để ở bên con.

Sách tranh đọc cùng con

Chủ đề liên quan

Tất cả chủ đề

Tối nay, cùng con đọc một cuốn

Tải miễn phí. Đọc được trên điện thoại và máy tính bảng.