Voorleeskus

Dood uitleggen aan je kind (2–6 jaar): zo help je als opa, oma of een huisdier overlijdt

Opa of oma is overleden, of de hond of kat die al jaren bij jullie woonde is er niet meer. Je hebt zelf nog verdriet, en ondertussen moet je ook bedenken hoe je het je kind vertelt. Veel ouders twijfelen: mijn kind is nog zo klein, begrijpt hij het wel? Schrikt hij er niet van?

Hoe praat je over de dood? — Bij verlies van mens of dier: 6 tips

Kinderen van 2 tot 6 jaar begrijpen de dood nog niet helemaal, maar ze voelen wel dat de sfeer thuis anders is. Eerlijk vertellen in woorden die je kind begrijpt, en hem daarna helpen het rustig te verwerken, geeft meestal meer rust dan het verzwijgen. In dit artikel vind je een paar zachte manieren voor gezinnen die nu zo'n periode doormaken.

Hoe begrijpen kinderen de dood?

  • Ze snappen nog niet dat iemand niet terugkomt: jonge kinderen denken soms dat doodgaan is zoals weggaan, en dat iemand over een paar dagen weer terug is. Daarom vragen ze steeds opnieuw: "Wanneer komt opa terug?"
  • Ze stellen steeds dezelfde vraag: dat is niet omdat ze het niet hebben begrepen. Door het telkens opnieuw na te vragen, gaan ze het langzaam begrijpen.
  • Ze denken misschien dat het hun schuld is: kinderen denken soms "komt het doordat ik stout was?" Ze hebben een volwassene nodig die duidelijk zegt dat dat niet zo is.
  • Ze zijn op een andere manier verdrietig dan volwassenen: het ene moment huilt je kind, het volgende moment rent hij weg om te spelen. Dat is heel gewoon en betekent niet dat het hem niets doet.
  • Ze kunnen zich zorgen maken over andere gezinsleden: sommige kinderen gaan vragen "Gaat papa ook dood?" of "Wie zorgt er dan voor mij?"

Hoe kun je je kind helpen? 6 dingen die je kunt doen

1. Gebruik eenvoudige, eerlijke woorden

Je kunt zeggen: "Oma was heel erg ziek en haar lichaam is gestopt met werken. Ze ademt niet meer en ze heeft ook geen pijn meer. We kunnen haar niet meer zien." Korte, duidelijke zinnen zijn genoeg. Noem de oorzaak in één zin, bijvoorbeeld "ze was heel erg ziek", dan denkt je kind minder snel dat het zijn schuld is. Houd je kind vast terwijl je het vertelt, of laat hem naast je zitten.

2. Zeg liever niet "ze is gaan slapen" of "hij is ver weg"

Zulke woorden zijn bedoeld om het makkelijker te maken, maar je kind kan er bang van worden om te gaan slapen, of blijven wachten tot de ander terugkomt. Heeft jullie gezin een geloof of levensbeschouwing met een eigen uitleg, dan kun je die samen met de feiten vertellen: het lichaam beweegt niet meer en de ander komt niet meer terug.

3. Geef eerlijk antwoord als je kind iets vraagt, en zeg gerust dat je het niet weet

Je kind stelt misschien heel directe vragen, zoals "Heb je het koud als je dood bent?" Geef rustig antwoord. Weet je het zelf ook niet, dan mag je zeggen: "Dat weet mama ook niet, laten we er samen over nadenken." Hoe vaak je kind het ook vraagt, geef geduldig antwoord.

4. Laat je kind weten: het is niet jouw schuld, en er wordt goed voor je gezorgd

Zeg duidelijk tegen je kind dat het familielid of huisdier niet is overleden door iets wat hij heeft gedaan. Maakt je kind zich zorgen over andere gezinsleden, dan kun je zeggen: "Papa en mama passen goed op zichzelf, en we zorgen ook goed voor jou." Dan voelt hij zich gerustgesteld.

5. Je mag zelf verdrietig zijn, en je kind ook

Het is oké om te huilen waar je kind bij is. Je kunt zeggen: "Mama mist oma heel erg, daarom ben ik een beetje verdrietig." Ben je echt helemaal kapot, vraag dan een andere volwassene om even bij je kind te zijn. Je kind leert zo dat verdriet normaal is en dat je erover mag praten. Wil je kind er niet over praten, dan kan hij het ook laten zien met tekenen of spelen met knuffels of poppen.

6. Houd vast aan het dagelijkse ritme en zoek samen een manier om te herinneren

Eten, naar de opvang of school, een verhaaltje voor het slapengaan: houd zo veel mogelijk het gewone ritme aan. Vertrouwde dagelijkse dingen geven je kind het gevoel dat de wereld nog steeds veilig is. Je kunt ook samen iets kleins doen om te herinneren: foto's bekijken, herinneringen ophalen, een kaart tekenen of een boompje planten.

Prentenboeken om samen over afscheid te praten

We raden aan om dit soort verhalen eerst zelf een keer te lezen. Kijk daarna aan de hand van hoe je kind zich voelt wanneer je het voorleest, en of je het voorleest. Is je kind nog jonger, vertel dan tijdens het lezen in nog eenvoudigere woorden:

  • Pipo is een ster geworden (4–5 jaar): Hond Pipo is dood. Toby is verdrietig, haalt herinneringen op en plant een boom om hem te gedenken.
  • Dag, oude hond Buddy (5–6 jaar): Buddy is ouder dan Emma en loopt steeds langzamer. Emma maakt met hem een laatste wandeling. Na Buddy's dood bewaart ze de herinneringen aan hem één voor één onder de appelboom in de tuin.
  • Oma's wollen muts (5–6 jaar): Oma is overleden. Haar zelfgebreide muts blijft, en bij het dragen denkt het kind aan haar.
  • Oma’s lied is er nog (5–6 jaar): Elke avond zingt oma hetzelfde lied om Thando in slaap te wiegen. Dan wordt oma ziek en gaat dood, is het in huis vreemd stil, en wil Thando dat lied nooit meer horen. Pas als zijn kleine zusje elke nacht huilt, zingt hij zachtjes de eerste regel op oma’s melodie.
  • Het afscheid van opa IJzer (5–6 jaar): De oude robot die Yuyu zag opgroeien gaat met pensioen. Yuyu leert afscheid nemen. (Dit boek gaat niet over doodgaan. Het is geschikt voor kinderen die nog geen verlies hebben meegemaakt, om alvast te praten over wat "afscheid nemen" is.)

Meer boeken vind je bij het thema "Verlies en afscheid".

Veelgestelde vragen

Neem ik mijn kind mee naar de uitvaart?

Daar is geen vast antwoord op. Kijk naar de leeftijd van je kind, zijn karakter en of hij zelf wil. Neem je hem mee, vertel dan van tevoren wat hij gaat zien en dat mensen misschien gaan huilen. Zorg voor een vertrouwde volwassene die zelf wat rustiger is en die alleen op je kind let, zodat je kind eerder weg kan als hij dat wil. Je kunt hem ook iets kleins laten doen, bijvoorbeeld een bloem neerleggen. Wil je kind niet mee, dan kan hij thuis afscheid nemen door een kaart te tekenen of iets te zeggen.

Moeten we na de dood van een huisdier meteen een nieuw nemen?

Daar hoef je je niet te haasten. Geef je kind en het hele gezin de tijd om het oude huisdier echt te missen. Als je het huisdier snel "vervangt", kan je kind het gevoel krijgen dat verdriet niet mag. Praat er pas over als het hele gezin eraan toe is.

Hoe lang is mijn kind verdrietig? Wanneer zoek ik hulp?

Elk kind is anders. Het gemis kan terugkomen rond feestdagen, verjaardagen of op een plek die vertrouwd is, en dat is allemaal normaal. Slaapt of eet je kind na een tijd nog steeds lange tijd slecht, is hij voortdurend bang dat hij of een gezinslid doodgaat, valt hij terug in gedrag van toen hij jonger was en verbetert dat lange tijd niet, of kan hij overdag niet meer zoals gewoonlijk spelen of naar de opvang of school, praat er dan over met de huisarts, de kinderarts of een kinderpsycholoog. Zegt je kind dingen als dat hij zichzelf pijn wil doen of mee wil gaan met degene die is overleden, neem dan zo snel mogelijk contact op met een arts. En heb je het als ouder zelf ook zwaar, dan mag jij ook hulp zoeken.

Bronnen


Als je iemand mist, kun je samen een verhaal lezen en rustig vertellen wat je voelt. Voorleeskus heeft meer dan 600 prentenboeken voor kinderen van 2 tot 6 jaar, ingedeeld per leeftijd. Als je kind er klaar voor is, kun je een boek kiezen dat past bij hoe hij zich voelt.

Prentenboeken om samen te lezen

Verwante thema’s

Alle thema’s

Lees er vanavond samen een

Gratis te downloaden. Werkt op telefoon en tablet.