Bajkotulanki

Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci? Gdy umiera ktoś bliski lub zwierzak – jak wspierać dziecko w wieku 2–6 lat

Odszedł dziadek albo babcia, albo pies czy kot, który był z wami przez wiele lat. Dorośli sami jeszcze nie otrząsnęli się ze smutku, a już muszą myśleć o tym, jak powiedzieć o tym dziecku. Wielu rodziców ma wątpliwości: czy takie małe dziecko w ogóle to zrozumie? Czy się nie przestraszy?

Jak rozmawiać o śmierci? — Gdy umiera bliski lub zwierzak – 6 rad

Dzieci w wieku 2–6 lat nie rozumieją jeszcze w pełni, czym jest śmierć, ale czują, że atmosfera w domu się zmieniła. Szczera rozmowa w słowach, które dziecko rozumie, a potem cierpliwe towarzyszenie mu, zwykle daje mu więcej poczucia bezpieczeństwa niż ukrywanie prawdy. Zebraliśmy tu kilka łagodnych sposobów dla rodzin, które właśnie przechodzą przez ten trudny czas.

Jak dzieci rozumieją „śmierć”?

  • Nie rozumieją jeszcze, że „ktoś już nie wróci”: małe dzieci mogą myśleć, że śmierć to coś jak wyjazd i że za kilka dni ta osoba wróci. Dlatego wciąż pytają: „Kiedy dziadek wróci?”
  • Wielokrotnie zadają te same pytania: to nie znaczy, że nie zrozumiały. Dziecko w ten sposób, sprawdzając raz po raz, powoli oswaja się z tym, co się stało.
  • Mogą myśleć, że to ich wina: dziecko czasem myśli „może to dlatego, że byłem niegrzeczny”. Dorosły musi mu jasno powiedzieć, że tak nie jest.
  • Smucą się inaczej niż dorośli: dziecko może w jednej chwili płakać, a w następnej pobiec się bawić. To bardzo częste i nie znaczy, że mu nie zależy.
  • Mogą zacząć martwić się o innych bliskich: niektóre dzieci zaczynają pytać „Czy tata też umrze?”, „A kto się wtedy mną zaopiekuje?”

Jak możesz wspierać dziecko? 6 rzeczy, które warto zrobić

1. Mów prosto i zgodnie z prawdą

Możesz powiedzieć: „Babcia była bardzo ciężko chora i jej ciało przestało działać. Już nie oddycha i już nic jej nie boli. Nie zobaczymy jej więcej”. Wystarczą krótkie, jasne zdania. Przyczynę wyjaśnij jednym zdaniem, na przykład „była bardzo ciężko chora”, wtedy dziecku trudniej będzie pomyśleć, że to jego wina. Mówiąc to, przytul dziecko albo posadź je obok siebie.

2. Unikaj sformułowań typu „zasnęła” albo „wyjechała daleko”

Takie słowa mają zwykle oszczędzić dziecku bólu, ale mogą sprawić, że zacznie bać się zasypiać albo będzie ciągle czekać na powrót tej osoby. Jeśli w waszej rodzinie są religijne lub duchowe sposoby mówienia o śmierci, możesz przekazać je dziecku razem z faktami: „ciało już się nie porusza” i „ta osoba już nie wróci”.

3. Gdy dziecko pyta, odpowiadaj szczerze; możesz też powiedzieć, że nie wiesz

Dziecko może zadawać bardzo bezpośrednie pytania, na przykład „Czy po śmierci jest zimno?”. Odpowiadaj spokojnym tonem. Jeśli na jakieś pytanie sam nie znasz odpowiedzi, możesz powiedzieć: „Mama też tego nie wie, ale możemy razem się nad tym zastanowić”. Ile razy dziecko zapyta, tyle razy cierpliwie odpowiedz.

4. Daj dziecku znać: to nie twoja wina i będziemy się tobą dobrze opiekować

Powiedz dziecku wyraźnie, że bliska osoba czy zwierzak nie umarli przez coś, co ono zrobiło. Jeśli martwi się o innych członków rodziny, możesz powiedzieć: „Mama i tata dbają o siebie i będą dobrze się tobą opiekować”, żeby poczuło się bezpiecznie.

5. Dorośli mogą być smutni, a dziecko może swój smutek pokazać

Możesz płakać przy dziecku. Powiedz na przykład: „Mama bardzo tęskni za babcią, dlatego jest jej trochę smutno”. W chwilach, gdy jest ci naprawdę bardzo ciężko, możesz poprosić innego dorosłego, żeby przez chwilę zajął się dzieckiem. Dziecko nauczy się, że smutek jest czymś normalnym i można o nim mówić. Jeśli nie ma ochoty rozmawiać, może wyrazić swoje uczucia przez rysowanie albo zabawę pluszakami.

6. Zachowajcie codzienny rytm i znajdźcie wspólny sposób na wspominanie

Posiłki, przedszkole, czytanie przed snem: starajcie się trzymać zwykłego rytmu dnia. To, co znane i codzienne, pomaga dziecku poczuć, że świat nadal jest bezpieczny. Możecie też razem zrobić coś małego na pamiątkę: pooglądać zdjęcia, powspominać dawne chwile, narysować laurkę albo posadzić drzewko.

Książki, które pomagają rozmawiać z dzieckiem o pożegnaniu

Takie historie warto najpierw przeczytać samemu i dopiero potem, w zależności od tego, jak dziecko się czuje, zdecydować, kiedy i czy w ogóle je czytać. Młodszym dzieciom możesz w trakcie czytania opowiadać prostszymi słowami:

  • Pipi został gwiazdką (4–5 lat): Piesek Pipi umarł. Jest smutek i wspomnienia, a na pamiątkę sadzi się drzewko.
  • Żegnaj, stary psie Buddy (5–6 lat): Buddy jest starszy niż Emma i chodzi coraz wolniej. Emma idzie z nim na ostatni spacer, a po śmierci Buddy'ego zostawia wspomnienia o nim jedno po drugim pod jabłonką na podwórku.
  • Wełniana czapka od babci (5–6 lat): Babcia umarła. Została czapka, którą zrobiła dziecku na drutach i która o niej przypomina.
  • Piosenka babci wciąż jest (5–6 lat): Babcia co wieczór śpiewa tę samą piosenkę, żeby ukołysać Thando do snu. Potem babcia choruje i umiera, w domu jest dziwnie cicho, a Thando nie chce już nigdy słyszeć tej piosenki. Dopiero gdy jego mała siostrzyczka Zola co noc płacze i marudzi, cicho śpiewa pierwszy wers do melodii babci.
  • Pożegnanie Dziadka Żelazo (5–6 lat): Stary mech, który towarzyszył Yuyu od małego, kończy służbę. Yuyu uczy się dobrze pożegnać. (Ta książka nie opowiada o śmierci. Dobrze sprawdzi się u dzieci, które jeszcze nie przeżyły straty, jako wstęp do rozmowy o tym, czym jest „pożegnanie”.)

Więcej książek znajdziesz w temacie „Strata i pożegnanie”.

Często zadawane pytania

Czy zabrać dziecko na pogrzeb?

Nie ma jednej dobrej odpowiedzi. Weź pod uwagę wiek dziecka, jego charakter i to, czy samo chce iść. Jeśli zdecydujecie się je zabrać, wcześniej wyjaśnij, co zobaczy i że ludzie mogą płakać. Poproś też jednego znanego dziecku, spokojnego dorosłego, żeby zajmował się tylko nim, tak aby dziecko mogło wyjść, kiedy zechce. Możecie też dać mu jakieś małe zadanie, na przykład położenie kwiatka. Jeśli dziecko nie chce iść, może pożegnać się w domu: narysować laurkę albo coś powiedzieć.

Czy po śmierci zwierzaka od razu brać nowego?

Nie trzeba się spieszyć. Dajcie dziecku i całej rodzinie trochę czasu, żeby w spokoju potęsknić za zwierzakiem, który odszedł. Jeśli od razu „zastąpicie” go nowym, dziecko może odnieść wrażenie, że smutek jest czymś niedozwolonym. Kiedy cała rodzina będzie gotowa, wtedy możecie o tym porozmawiać.

Jak długo dziecko będzie smutne? Kiedy szukać pomocy specjalisty?

Każde dziecko jest inne. Tęsknota może wracać w święta, urodziny albo w jakimś znajomym miejscu i to jest zupełnie normalne. Jeśli jednak po pewnym czasie dziecko nadal długo źle śpi, nie chce jeść, wciąż bardzo boi się, że ono samo albo ktoś z rodziny umrze, przez długi czas wraca do zachowań typowych dla młodszego wieku i nic się nie poprawia, albo w ciągu dnia nie jest już w stanie bawić się i chodzić do przedszkola jak zwykle, warto porozmawiać z pediatrą lub psychologiem dziecięcym. Jeśli dziecko mówi, że chce zrobić sobie krzywdę albo że chce odejść razem ze zmarłą osobą, jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem. Również dorośli, którym jest bardzo ciężko, mogą poszukać wsparcia.

Źródła


Kiedy przychodzi tęsknota, możecie razem przeczytać jakąś historię i spokojnie porozmawiać o tym, co macie w sercu. W Bajkotulankach znajdziesz ponad 600 książeczek dla dzieci w wieku 2–6 lat, podzielonych według wieku. Gdy dziecko będzie gotowe, możesz wybrać taką, która pasuje do tego, przez co teraz przechodzi.

Książeczki do wspólnego czytania

Powiązane tematy

Wszystkie tematy

Przeczytajcie dziś wieczorem jedną razem

Bezpłatne pobranie. Działa na telefonach i tabletach.