ลูกไม่ยอมแบ่งของเล่น ชอบแย่งของ ทำอย่างไรดี? 6 วิธีสอนเด็ก 2–6 ปีให้รู้จักแบ่งปันและผลัดกัน
"อันนี้ของหนู!" "หนูได้ก่อน!" เพื่อนมาเล่นที่บ้าน แต่ลูกกลับกอดของเล่นแน่นไม่ยอมปล่อย หรือเห็นของในมือคนอื่นปุ๊บก็เข้าไปแย่งปั๊บ? อย่าเพิ่งกังวลนะคะ เด็ก 2–3 ปีไม่ยอมแบ่งของเป็นเรื่องที่พบได้บ่อย ส่วนเด็ก 4–6 ปีก็ยังค่อย ๆ ฝึกอยู่ การแบ่งปันเป็นทักษะที่ต้องใช้เวลาเรียนรู้

บทความนี้รวบรวมสาเหตุที่เด็กไม่ชอบแบ่งของ วิธีที่พ่อแม่สอนลูกได้ และนิทานเรื่องการแบ่งปันที่เหมาะจะอ่านไปพร้อมกับลูก
ทำไมลูกถึงไม่ยอมแบ่งของ?
- เพิ่งเริ่มรู้จักคำว่า "ของฉัน": ราว ๆ 2 ขวบ เด็กเริ่มรู้ว่า "นี่คือของของฉัน" การหวงของตัวเองคือส่วนหนึ่งของการรู้จักตัวเอง
- ยังมองจากมุมของคนอื่นได้ยาก: เด็กยังเรียนรู้อยู่ว่า "คนอื่นก็มีความรู้สึกเหมือนกัน" ยิ่งเด็กเล็ก ก็ยิ่งยากที่จะนึกถึงใจเพื่อนในตอนที่ตัวเองอยากได้
- ยังไม่เข้าใจเรื่องเวลา: สำหรับเด็ก "ให้ยืม" ก็เหมือน "หายไปเลย" ไม่รู้ว่าอีกเดี๋ยวก็จะได้คืน
- อยากได้ก็อยากได้เดี๋ยวนี้: การรอต้องใช้ความอดทน ซึ่งเป็นสิ่งที่เด็กวัยก่อนเข้าเรียนกำลังฝึกอยู่
- เป็นของที่รักมากเป็นพิเศษ: เด็กทุกคนมีของรักที่ไม่อยากให้ใคร เหมือนผู้ใหญ่เองก็ไม่ได้อยากให้ใครยืมโทรศัพท์เสมอไป
พ่อแม่ทำอะไรได้บ้าง? 6 วิธี
1. สอน "ผลัดกัน" ก่อน ไม่ต้องรีบให้ลูก "ยกให้คนอื่น"
สำหรับเด็กเล็ก "ตาเธอที ตาฉันที" เข้าใจง่ายกว่า "แบ่งให้คนอื่น" ลองพูดว่า "หนูเล่นรอบนี้เสร็จแล้ว ก็ถึงตาน้องนะ" ให้ลูกรู้ว่าของเล่นจะกลับมาหาเขาอีก
2. ทำให้การรอเป็นสิ่งที่มองเห็นได้
เด็กยังไม่เข้าใจเรื่องเวลา ลองใช้การนับเลข นาฬิกาทราย ตัวจับเวลา หรือ "เล่นสไลเดอร์ครบสามรอบแล้วเปลี่ยนคน" เมื่อมองเห็นจุดสิ้นสุด การรอก็ไม่ยากเกินไป
3. เคารพของรักของลูก
ก่อนเพื่อนมาเล่น ให้ลูกเก็บของที่หวงที่สุดสักหนึ่งหรือสองชิ้นไว้ก่อน แล้วค่อยเอาของเล่นอื่นออกมาเล่นด้วยกัน เมื่อลูกรู้สึกว่าความรู้สึกของตัวเองได้รับการเคารพ ก็จะยอมแบ่งของอย่างอื่นได้ง่ายขึ้น
4. เมื่อมีการแย่งกัน ผู้ใหญ่หยุดสถานการณ์ก่อน
เมื่อลูกแย่งของเล่นหรือถูกแย่ง ให้ผู้ใหญ่ย่อตัวลงหยุดสถานการณ์ไว้ก่อน แล้วพูดถึงความรู้สึกของทั้งสองฝ่าย เช่น "หนูอยากเล่นรถมากเลย แต่น้องก็ยังเล่นอยู่" จากนั้นสอนให้ลูกใช้คำพูด เช่น "ขอหนูเล่นบ้างได้ไหม?" "ฉันยังเล่นอยู่ เดี๋ยวให้นะ"
5. ผู้ใหญ่ทำให้ดูเป็นตัวอย่าง
เด็กเลียนแบบเก่งมาก พ่อแม่ทำให้ดูได้ในชีวิตประจำวัน เช่น "แม่แบ่งขนมให้หนูครึ่งหนึ่งนะ" "เราผลัดกันกดปุ่มลิฟต์กัน" และชวนเล่นเกมที่ต้องผลัดกันที่บ้านบ่อย ๆ เช่น โยนบอล ต่อบล็อก ลูกจะได้ฝึกผ่านการเล่น
6. เห็นเมื่อไรก็ชมให้ชัดเจน
เมื่อลูกผลัดกันหรือแบ่งปันเอง ให้พูดออกมาให้ชัดว่า "เมื่อกี้หนูให้น้องเล่นก่อน น้องดีใจมากเลย" การให้ลูกได้สัมผัสความรู้สึกดีที่มาจากการแบ่งปัน ได้ผลกว่าการคอยสั่งให้แบ่งอยู่ตลอด
นิทานที่เหมาะกับการเรียนรู้เรื่องแบ่งปัน
เมื่อได้เห็นผ่านเรื่องเล่าว่า "การผลัดกัน" และ "การแบ่งปัน" ทำอย่างไร ครั้งหน้าที่เจอสถานการณ์จริง ลูกจะรู้ว่าควรพูดอย่างไร:
- ไดโนเสาร์น้อยรู้จักแบ่งปัน (2~3 ปี): ทีเร็กซ์น้อยกอดลูกบอลไม่ยอมปล่อย ในที่สุดก็เรียนรู้ว่า “ตาเธอที ตาฉันที”
- ถึงตาเธอแล้ว (2~3 ปี): แกว่งชิงช้า นับถึงสิบแล้วเปลี่ยนคน
- แปดแขนของปลาหมึกสายน้อยอยากเล่นหมดเลย (3~4 ปี): แปดแขนกอดของเล่นเต็ม กลับเล่นอะไรไม่ได้เลย
- น้องชายแย่งของเล่นหนู (3~4 ปี): น้องชายแย่งบล็อกไม่หยุด พี่สาวโกรธมาก แล้วเรียนรู้ว่า “ฉันยังเล่นอยู่ เดี๋ยวให้นะ”
- ให้ยืมเล่นแล้ว ต้องคืนนะ (4~5 ปี): ก่อนยืมของเล่นตกลงเวลากัน ตอนคืนพูดขอบคุณ
- บทเรียนแบ่งปันของหุ่นยนต์แปลงร่าง (5~6 ปี): หุ่นยนต์ทุกตัวอยากได้ล้อรุ่นใหม่ จึงเรียนรู้ที่จะผลัดกันใช้และช่วยกันซ่อม
ดูหนังสือเพิ่มเติมได้ในหัวข้อ "แบ่งปันและผลัดกัน"
คำถามที่พบบ่อย
ลูกไม่ยอมแบ่ง ควรบังคับให้ยกของเล่นให้คนอื่นไหม?
ไม่แนะนำให้หยิบของเล่นจากมือลูกไปให้คนอื่นตรง ๆ เพราะแบบนี้ลูกจะเรียนรู้เรื่องการผลัดกันได้ยากขึ้น วิธีที่ดีกว่าคือสอนให้ผลัดกัน ตกลงเวลากันก่อน แล้วให้ลูกเป็นคนส่งของเล่นให้เพื่อนเอง
ลูกชอบแย่งของเล่นคนอื่นตลอด ควรทำอย่างไร?
คืนของเล่นให้เด็กที่ถืออยู่ก่อน แล้วอยู่ข้าง ๆ ลูกที่แย่ง ช่วยให้เขาพูดความรู้สึกที่อยากได้ออกมา สอนให้ใช้คำพูดว่า "ขอยืมหน่อยได้ไหม?" ถ้าอีกฝ่ายยังเล่นอยู่ ก็รอไปด้วยกันกับลูก หรือหาอย่างอื่นเล่นไปก่อน
กรณีไหนควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ?
การแบ่งปันและการผลัดกันจะค่อย ๆ ดีขึ้นตามวัย เด็กส่วนใหญ่ราว 5 ขวบจะผลัดกันเวลาเล่นเกมได้ ถ้าลูกอายุเกิน 3 ขวบแล้วยังแทบไม่เล่นกับเด็กคนอื่น หรือทำร้ายคนอื่นบ่อย ๆ และคุณครูก็สังเกตเห็นแบบเดียวกัน ไม่ต้องรอ ปรึกษากุมารแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการเด็กได้เลย
แหล่งอ้างอิง
- สถาบันกุมารเวชศาสตร์แห่งสหรัฐอเมริกา (AAP) HealthyChildren.org: Social Development in Preschoolers
- สถาบันกุมารเวชศาสตร์แห่งสหรัฐอเมริกา (AAP) HealthyChildren.org: Social Development: 1 Year Olds
- ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐอเมริกา (CDC): Milestones by 4 Years
- ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐอเมริกา (CDC): Milestones by 5 Years
อ่านนิทานจบแล้ว มาเล่นเกม "ผลัดกัน" ด้วยกันนะ กอดนิทานมีนิทานภาพมากกว่า 600 เล่มสำหรับเด็ก 2–6 ปี แบ่งตามช่วงวัย เลือกเรื่องให้เข้ากับสิ่งที่ลูกกำลังเจออยู่ได้เลย





