Voorleeskus

Kind liegt, wat doe je? Waarom kinderen van 2–6 jaar liegen en 6 tips

De melk ligt over de hele vloer en je kind staat ernaast en zegt: “Ik was het niet.” Of het heeft chocolade aan de handen en zegt: “Ik heb niks gegeten.” Als je je kind voor het eerst op een leugen betrapt, schrik je misschien en vraag je je af of het de verkeerde kant op gaat. Haal eerst even diep adem: liegen komt veel voor bij peuters en kleuters en begint meestal rond 3 jaar. Het betekent ook dat je kind begint te snappen dat anderen niet altijd weten wat hij denkt.

Kind vertelt leugentjes? — Normaal bij peuters en kleuters: 6 tips

In dit artikel lees je waarom kinderen liegen, hoe je kunt reageren en welke prentenboeken fijn zijn om samen te lezen en over eerlijkheid te praten.

Waarom liegen kinderen?

  • Fantasie en werkelijkheid lopen nog door elkaar: jonge kinderen vertellen vaak wat ze graag zouden willen alsof het echt gebeurd is, zoals “Wij hebben thuis een dinosaurus.” Dat is eerder fantasie dan bewust liegen.
  • Bang voor boze woorden of straf: als ze iets fout hebben gedaan, is “ik was het niet” de snelste manier om zichzelf te beschermen. Is de straf te zwaar, dan willen kinderen juist nog meer verbergen.
  • Aardig gevonden of geprezen willen worden: om vriendjes te maken of volwassenen blij te maken, maken kinderen een verhaal soms wat mooier.
  • Iets willen hebben: “Mama zei dat ik een snoepje mocht” is een manier om te krijgen wat ze willen.
  • Volwassenen nadoen: kinderen letten goed op hoe volwassenen praten, ook op de kleine leugentjes die wij zomaar vertellen.

Wat kun je als ouder doen? 6 tips

1. Maak eerst onderscheid tussen ‘fantasie’ en ‘verbergen’

Zegt je kind: “Ik ben gisteren naar de maan gevlogen”? Dan kun je lachend reageren: “Wauw, is dat een verhaal dat je hebt verzonnen?” Zo help je hem meteen fantasie en echt uit elkaar te houden. Waar je echt iets mee moet, zijn leugens om onder iets uit te komen.

2. Weet je het antwoord al, stel de vraag dan niet

Zie je chocolade rond de mond van je kind en vraag je toch: “Heb jij stiekem gesnoept?”, dan geef je hem eigenlijk een kans om te liegen. Zeg liever meteen: “Ik zie dat je chocolade hebt gegeten. We hadden afgesproken: niet voor het eten.” Leg de nadruk op wat jullie nu gaan doen.

3. Vertelt je kind de waarheid? Waardeer eerst die eerlijkheid

“Dank je dat je het eerlijk zegt, ik weet dat dat niet makkelijk is.” Waardeer eerst dat je kind de waarheid vertelt, en ga daarna pas in op wat er misging. Merkt je kind dat eerlijk zijn het niet erger maakt, dan durft hij het de volgende keer weer.

4. Heb het over het gedrag, niet over je kind: geen ‘leugenaar’-stempel

Zinnen als “Jij liegt altijd” kunnen je kind het gevoel geven dat hij nu eenmaal zo is. Zeg liever: “Dat was niet waar. Zullen we het nog een keer zeggen?” Blijf bij wat er gebeurde.

5. Leer je kind het weer goed te maken

In plaats van boos worden of straffen helpt het meer om het samen goed te maken: iets omgegooid, dan veeg je het samen op; iets kapot, dan bedenk je samen een oplossing; iets van een ander gepakt, dan breng je het samen terug. Zo leert je kind dat je een fout weer kunt herstellen.

6. Geef zelf het goede voorbeeld en praat via verhalen over eerlijkheid

Kinderen kijken naar wat volwassenen doen. Doe zoveel mogelijk wat je belooft, en geef het gewoon toe als je zelf iets verkeerd zegt. Lees ook eens samen verhalen over eerlijk zijn en vraag: “Wat zou jij doen als jij hem was?” Als je erover praat op een rustig moment, vertelt je kind eerder wat hij echt denkt.

Prentenboeken om over eerlijkheid te praten

Als een personage in het verhaal liegt, zich er rot over voelt en uiteindelijk de moed vindt om de waarheid te vertellen, kunnen kinderen zich daar makkelijk in verplaatsen:

  • Ik heb hem niet gepakt! (3–4 jaar): Kleine Vos breekt een vaas en liegt. Het voelt zwaar, tot hij de waarheid vertelt.
  • De toverspiegel vraagt de waarheid (4–5 jaar): Een prinses breekt een vaas. De toverspiegel vraagt of ze de waarheid gaat zeggen.
  • De magische verhuurwinkel (4–5 jaar): Yuyu leent een automatische tekenpen en doet alsof hij zelf tekende. Daar voelt hij zich slecht bij.
  • De eerlijkheidstest van de detective (5–6 jaar): Gevonden stickers zijn verleidelijk, maar de kleine detective geeft ze terug aan de eigenaar.
  • Wij hebben thuis een paard (5–6 jaar): Owen, nieuw op school, zegt om vrienden te maken: “Wij hebben thuis een paard.” De klasgenoten komen om hem heen staan, en hij moet het steeds groter maken: het kan rennen, het kan springen, het is goudkleurig. Dit weekend komen ze het paard bekijken, en Owen heeft nog maar één uitweg: de waarheid vertellen.

Meer boeken vind je bij het thema ‘Eerlijk zijn en teruggeven’.

Veelgestelde vragen

Mijn kind van 3 verzint vaak dingen. Is dat liegen?

Niet per se. Kinderen van deze leeftijd halen fantasie, wensen en werkelijkheid vaak door elkaar, maar ze beginnen ook “ik was het niet” te zeggen om onder iets uit te komen. Voor het fantasiedeel hoef je niet te straffen. Help je kind gewoon onderscheid te maken: “Is dit verzonnen, of is het echt gebeurd?”

Moet ik mijn kind straffen als het liegt?

Leg de nadruk op de waarheid vertellen en het weer goedmaken, niet op straffen. Moet je kind de gevolgen dragen van iets wat fout ging, laat die gevolgen dan passen bij wat er gebeurde, zoals samen opruimen of sorry zeggen. Vermijd slaan, schreeuwen of zware straffen, anders gaat je kind juist meer verbergen om straf te ontlopen.

Wanneer is het goed om hulp te zoeken?

Bij de meeste kinderen neemt het liegen vanzelf af naarmate ze ouder worden en je ze begeleidt. Liegt je kind heel vaak, wordt het steeds erger, gaat het vaak samen met andere aanhoudende gedragsproblemen of heeft het duidelijk invloed op het leven van je kind thuis, op school en met andere kinderen? Praat er dan eens over met een kinderarts of een kinderpsycholoog.

Bronnen


Lees samen een verhaal over de waarheid vertellen en praat er daarna over. Voorleeskus heeft meer dan 600 prentenboeken voor kinderen van 2–6 jaar, ingedeeld op leeftijd, zodat je een verhaal kunt kiezen dat past bij wat je kind nu meemaakt.

Prentenboeken om samen te lezen

Verwante thema’s

Alle thema’s

Lees er vanavond samen een

Gratis te downloaden. Werkt op telefoon en tablet.